اسکولیوز چیست؟ از تشخیص تا درمان و ادامه زندگی با آن
اسکولیوز (Scoliosis) یک بیماری شایع ستون فقرات است که با انحراف جانبی و غیرطبیعی ستون فقرات مشخص میشود. به عبارت سادهتر، اسکولیوز وضعیتی است که در آن ستون فقرات به جای اینکه کاملاً صاف و مستقیم باشد، به شکل حرف «C» یا «S» خمیده میشود. این انحنا معمولاً در ناحیه پشتی (توراسیک)، کمر (لومبار) یا گاهی گردن (سرویکال) رخ میدهد.
در این مطلب از سیب 115 به طور کامل به دلایل وقوع و روشهای درمان اسکولیوز میپردازیم.
اسکولیوز چیست؟
این بیماری اغلب در دوران کودکی یا نوجوانی تشخیص داده میشود، اما میتواند در بزرگسالی نیز ظاهر شود یا پیشرفت کند. طبق آمار کلینیک کلیولند و مایو کلینیک، حدود ۲ تا ۳ درصد جمعیت جهان به اسکولیوز مبتلا هستند و این عدد در ایالات متحده بیش از ۶ میلیون نفر را شامل میشود. بیشتر موارد اسکولیوز خفیف هستند و نیازی به درمان جدی ندارند، اما در موارد شدید میتوانند باعث درد، مشکلات تنفسی و تغییر شکل ظاهری بدن شوند.
اسکولیوز میتواند انواع مختلفی داشته باشد: ایدئوپاتیک (بدون علت مشخص، شایعترین نوع)، مادرزادی (از بدو تولد)، عصبی-عضلانی (مرتبط با بیماریهایی مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی) و دژنراتیو (در بزرگسالی به دلیل فرسایش دیسکها و مفاصل).
برای دیدن قیمت و خرید کمربند طبی میتوانید به دسته محصول نیز مراجعه کنید.
علائم و نشانههای اسکولیوز
بسیاری از افراد مبتلا به اسکولیوز در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند، به همین دلیل اغلب توسط معلمان، دوستان یا نزدیکان مشاهده میشود. شایعترین نشانههای اسکولیوز عبارتند از:
- شانههای ناهمتراز (یکی بالاتر از دیگری)
- کتف برجستهتر در یک سمت
- کمر ناهموار یا یک پهلو برجستهتر
- لگن نامتقارن یا یک ران بالاتر از دیگری
- برجستگی یک سمت قفسه سینه هنگام خم شدن به جلو
- چرخش یا پیچش ستون فقرات که باعث بیرونزدگی دندهها یا عضلات یک سمت بدن میشود
در موارد پیشرفتهتر ممکن است علائم زیر هم ظاهر شوند:
- درد کمر یا پشت
- خستگی زودرس
- مشکل در تنفس (به دلیل فشار بر ریهها)
- ضعف عضلانی یا بیحسی در پاها
- سردرد یا میگرن (به دلیل اختلال در جریان مایع مغزی-نخاعی)
انواع اسکولیوز
اسکولیوز تنها به یک دسته خاص خلاصه نمیشود و انواع مختلفی دارد. این موارد عبارتند از:
اسکولیوز خفیف
اسکولیوز خفیف شایعترین نوع اسکولیوز است و معمولاً مشکلی جدی ایجاد نمیکند. در این حالت، انحنای جانبی ستون فقرات کم است و بیشتر افراد هیچ علامت آزاردهندهای ندارند.
درجهبندی اسکولیوز بر اساس زاویه کاب (که از رادیوگرافی اندازهگیری میشود) انجام میگیرد:
- کمتر از ۱۰ درجه: معمولاً طبیعی محسوب میشود و اسکولیوز نیست
- ۱۰ تا ۲۴ درجه: اسکولیوز خفیف – اغلب بدون درد یا محدودیت جدی
- ۲۵ تا ۳۹ درجه: متوسط – علائم بیشتر و ممکن است نیاز به درمان فعال باشد
- بیش از ۴۰ درجه: شدید – ریسک عوارض بالاتر
ویژگیهای اسکولیوز خفیف عبارتند از:
- علائم کم یا هیچ: بیشتر افراد دردی احساس نمیکنند و بیماری به طور اتفاقی (مثلاً در غربالگری مدرسه) کشف میشود.
- نشانههای احتمالی (معمولاً جزئی):
- شانههای کمی ناهمتراز (یکی کمی بالاتر از دیگری)
- کمر یا لگن نامتقارن
- یک کتف کمی برجستهتر
- هنگام خم شدن به جلو، برجستگی خیلی جزئی در یک سمت پشت
این تغییرات معمولاً آنقدر خفیف هستند که دیگران متوجه نمیشوند و خود فرد هم ممکن است سالها بیخبر بماند.
اسکولیوز ستون فقرات
اسکولیوز ستون فقرات اصطلاح کلی برای هر نوع انحنای جانبی ستون فقرات است. ستون فقرات به طور طبیعی دارای انحنای جلو-عقبی است، اما انحنای جانبی غیرطبیعی نشانه اسکولیوز است.
اسکولیوز کمر (لومبار)
اسکولیوز کمر شایعترین نوع در بزرگسالان است. انحنا در ناحیه پایین کمر رخ میدهد و اغلب با درد مزمن کمر، سیاتیک (درد تیرکشنده به پاها) و مشکلات تعادل همراه است. در بزرگسالی، فرسایش دیسکها و پوکی استخوان میتواند باعث تشدید اسکولیوز کمر شود.
اسکولیوز گردن (سرویکال)
اسکولیوز گردن نادرتر است و معمولاً با انحنای ناحیه بالایی ستون فقرات همراه است. علائم آن شامل سردرد، درد گردن، محدودیت حرکت سر و گاهی مشکلات بلع یا تنفس است. این نوع اغلب با اسکولیوز توراسیک (ناحیه پشتی) ترکیب میشود.
اسکولیوز ۳۰ درجه
اسکولیوز ۳۰ درجه در دسته متوسط تا شدید قرار میگیرد (۲۵ تا ۳۹ درجه = متوسط). در این سطح، علائم واضحتر میشوند: تغییر شکل قابل توجه، درد عضلانی، محدودیت فعالیت و احتمال پیشرفت انحنا. در کودکان و نوجوانان، احتمال پیشرفت بالا است؛ در بزرگسالان، درد مزمن و مشکلات عصبی شایعتر است. درمان اسکولیوز سی درجه معمولاً شامل بریس یا در موارد پیشرفته جراحی است.
اسکولیوز شدید
اسکولیوز شدید (بیش از ۴۰ درجه) میتواند زندگی روزمره را مختل کند. عوارض شامل فشار بر ریهها (کاهش ظرفیت تنفسی)، درد شدید، آرتروز زودرس، آسیب عصبی و حتی مشکلات قلبی است.
تشخیص اسکولیوز
تشخیص معمولاً با معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک از بیمار میخواهد صاف بایستد و سپس به جلو خم شود (تست آدامز). اگر انحنا مشکوک باشد، رادیوگرافی (اشعه ایکس) گرفته میشود تا زاویه کاب اندازهگیری شود.
- کمتر از ۱۰ درجه: طبیعی
- ۱۰ تا ۲۴ درجه: خفیف
- ۲۵ تا ۳۹ درجه: متوسط
- بیش از ۴۰ درجه: شدید
در صورت نیاز، MRI یا CT اسکن برای بررسی علل زمینهای (مانند تومور یا آسیب نخاعی) انجام میشود. غربالگری در سنین ۱۰ تا ۱۵ سالگی توصیه میشود، زیرا بیشترین موارد در این دوره تشخیص داده میشوند.
درمان اسکولیوز
درمان بستگی به سن، شدت انحنا و سرعت پیشرفت دارد. به طور معمول درمانهای زیر برای اسکولیوز به کار گرفته میشود:
درمان غیرجراحی (محافظهکارانه)
- پایش منظم: برای موارد خفیف، هر ۶ ماه رادیوگرافی و معاینه.
- بریس: در کودکان و نوجوانان با انحنای ۲۵ تا ۴۰ درجه، بریس (مانند بریس بوستون یا مدرنتر ScoliBrace) برای جلوگیری از پیشرفت استفاده میشود.
- فیزیوتراپی و ورزش: تقویت عضلات مرکزی، شنا، یوگا و تمرینات خاص اسکولیوز (مانند روش شرودر) برای بهبود وضعیت بدن و کاهش درد.
- داروهای ضددرد: ایبوپروفن یا داروهای ضدالتهاب برای کنترل درد.
جراحی
- جراحی در موارد شدید (بیش از ۴۵-۵۰ درجه) یا وقتی بریس مؤثر نیست توصیه میشود. روشهای رایج:
- فیوژن ستون فقرات (جوش دادن مهرهها با میلههای فلزی)
- میلههای قابل تنظیم (برای کودکان در حال رشد)
عوارض جراحی نادر است اما شامل عفونت، خونریزی یا محدودیت حرکت میشود. پیشرفتهای جدید جراحی کمتر تهاجمی هستند و زمان بهبودی کوتاهتری دارند.
تاثیر اسکولیوز در ازدواج و روابط عاطفی
یکی از جنبههای کمتر بحثشده اسکولیوز، تاثیر اسکولیوز در ازدواج است. این بیماری نه تنها جسم، بلکه احساسات، اعتماد به نفس و روابط عاطفی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
تأثیرات جسمانی در زندگی زناشویی میتواند در جنبههای زیر مشاهده شود:
- درد مزمن: درد کمر یا عضلانی میتواند فعالیتهای روزمره و حتی روابط جنسی را محدود کند.
- تغییر ظاهر: ناهمواری شانهها، کمر یا لگن میتواند باعث کاهش اعتماد به نفس و احساس خجالت شود.
- خستگی و محدودیت فعالیت: برنامهریزی سفر، ورزش مشترک یا حتی کارهای خانه ممکن است چالشبرانگیز شود.
کلام آخر
اسکولیوز یک بیماری قابل مدیریت است. اکثر افراد با تشخیص زودرس و درمان مناسب زندگی عادی، فعال و شادی دارند. از اسکولیوز خفیف که فقط نیاز به پایش دارد تا اسکولیوز شدید که ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد، گزینههای درمانی متعددی وجود دارد.
مهمترین نکته این است که اسکولیوز پایان زندگی نیست. با ورزش مناسب، درمان بهموقع و حمایت عاطفی (بهویژه در روابط و ازدواج)، افراد مبتلا میتوانند به اهداف شخصی، حرفهای و عاطفی خود برسند. اگر علائمی مشاهده کردید، حتماً به پزشک متخصص ارتوپد یا ستون فقرات مراجعه کنید. تشخیص زودرس کلید موفقیت است.
